Herman Willem Daendels

Herman Willem Daendels (1762-1818) leefde in een bijzonder ingewikkelde periode van de vaderlandse geschiedenis. Zo onbekend als hij nu is, zo bekend en omstreden was hij aan het eind van de 18de en het begin van de 19de eeuw. Geboren en getogen in Hattem, afkomstig uit een regentenfamilie was Herman Willem één van de voormannen van de Hattemer burgerij, die streefden naar een grotere invloed van de burgers op de benoeming van het stadsbestuur. Zij noemden zich Patriotten, vaderlandslievenden, en verzetten zich tegen Prins Willem V, die zonder inspraak van de bevolking functionarissen in de provinciale en stedelijke besturen benoemde.

De commandant van het Bataafse legioen H.W. Daendels neemt te Maarsen op 18 januari 1795 afscheid van C.R.H. Krayenhoff bij diens vertrek naar Amsterdam. Schilderij door A. de Lelie en E. van Drielst (1795). Het Daendelshuis en het Daendelspoortje in Hattem herinneren aan de beroemde inwoner van deze stad.

Opstand in Hattem
In 1786 leidde de toen 23 jarige Herman Willem Daendels de opstand in Hattem tegen Willem V. De patriottische burgercompagnieën werden gesteund door patriotten uit Overijssel. De Pruisische troepen van de prins joegen hen echter op de vlucht en bezetten Hattem. Daendels en vele andere patriotten weken uit naar Frankrijk.

De Bataafse Republiek (1795-1806)
De Franse Revolutie van 1789 had ook voor de Republiek der Zeven Verenigde Nederlanden grote gevolgen. In januari 1795 marcheerde een Frans leger onder commando van Pichegru over de bevroren rivieren het land binnen. De patriotten hadden zich in Frankrijk geformeerd in een Bataafs legioen, dat onder bevel stond van generaal Herman Willem Daendels. De bevolking bood weinig weerstand en prins Willem V vluchtte per vissersboot naar Engeland. De Patriotten namen de macht over en riepen de Bataafse Republiek uit. Daendels speelde een prominente rol in de binnenlandse politiek bij het opstellen van de nieuwe grondwet. Als luitenant-generaal van het Bataafse leger kreeg hij bevel de landing van Engelse en Russische troepen in Noord-Holland te verhinderen.

Gouverneur-generaal
Gouverneur- generaal van Nederlands Indië (1807-1811)
Lodewijk Napoleon, koning van Holland, benoemde Daendels in 1807 tot gouverneur-generaal van Nederlands Indië. Op Java werd onder zijn leiding een groot aantal hervormingen doorgevoerd en de Grote Postweg aangelegd.
De aanleg van de Postweg heeft meer dan tienduizend Javanen het leven gekost vanwege de besmettelijke ziekten die uitbraken door de slechte hygiënische toestanden waaronder gewerkt moest worden. Desondanks wordt de aanleg van de Postweg zowel in de Indische als in de Nederlandse historiografie geprezen.
Ter verdediging van Java tegen de Engelsen had Daendels manschappen nodig voor het koloniale leger. Het Gouvernement kocht mannelijke slaven, voornamelijk uit India, Malakka, Celebes en Bali, van particuliere handelaren in Batavia. Zij kregen een uniform en een korte opleiding. ( R. Baay, 2015)

Teruggeroepen door keizer Napoleon werd Daendels benoemd tot commandant van een legerdivisie en nam deel aan de Russische Veldtocht.

Gouverneur-generaal van Guinea (1816–1818)
Na de val van Napoleon verzocht Daendels koning Willem I, zoon van zijn vroegere tegenstander stadhouder Willem V, om een nieuwe benoeming. Hij werd aangesteld als gouverneur-generaal van Guinea, aan de Goudkust in West Afrika. Zijn komst in 1816 viel samen met afschaffing van de slavenhandel door Nederland. Daendels taak was nieuwe mogelijkheden te zoeken om de kolonie rendabel te maken. Er werd handelscontact gelegd met de Ashanti voor handel in goud en ivoor tegen wapens, tabak en sterke drank. Daendels hoopte dat Ghana leverancier van plantageproducten als katoen, koffie en rijst zou worden.
Na een klacht van de gouverneur van de Engelse forten stelde het Nederlandse Ministerie van Koloniën een onderzoek in naar slavenhandel rond de Nederlandse forten. Handel in slaven vond nog plaats door Afrikanen op kustgedeelten tussen de forten. Het bleek dat Daendels dit met z’n beperkte militaire middelen niet kon voorkomen. ( P.C. Emmer, 2003)
Herman Willem overleed in 1818 ten gevolge van de gele koorts en werd in het fort Elmina begraven.